Wanneer den mensch eenen diep verborgen wille insich vindt, die daar gaarn woude tot Godts gena- den sich wenden, soo hy maar konde, soo wete hy, dat die selve Wille dat ingelijfde, en in 't Paradijs na de be- gane sonden ingesproken Woordt Gods zy: dat hem dan noch den Godt JEHOVA, als den Vader, totChristo treckt. Want in onse eygenheyt hebben wy ge- nen wille meer tot gehoorsaamheyt.

Maar dien selve treck des Vaders, als die ingelijfde, in gesproken genade treckt alle menschen, oock den allergoddeloosten, wanneer hy niet gantsch een Distel is, en den treck eenen oogenblick stil staan wil van sijne valsche werckingh.

Dat alsoo geen mensch oorsaack heeft om aan Godts genade te twijffelen, soo hy in sich eene begeerte vint om sich noch eenmaal te bekeeren.

Die selve spare het genen oogenblick meer, gelijck geschreven staat: Heden wanneer ghy de stemme des Heeren hoort, soo verhart uwe harten niet.

Want die begeerte, om sich eenmaal te bekeeren, is Godts stemme in den mensche, dewelcke den Duyvel, met zijne ingevoerde Beelden, bedeckt en ophoudt, dat het van den eenen dag en het eene jaar tot het and're op geschoven wort, tot eyndeling de Ziele een Distel werd, en die genade niet meer bereycken kan.

Siet toe, verstopt uw gemoedt en verstant niet. Wan- neer uw gemoed spreekt: Keer omme, doet dit quaat niet, soo weet dat ghy van de wijsheyt Godts geroepen wordt; keert haestig omme, en denckt waar ghy t'huys zijt, in welcken swaren diensthuyse uw Ziele gevangen leyt, en vorst naar uw Vaderlandt, daar uwe Ziele uytgewandelt is, en daar heen zy weder behoorden te gaan.

O Ziele! ô eeuwige creatuur, neemt toch den tijdt der genade waar, terwijl u de deure open staat. Siet een stemme roept u uyt den slaap; richt u op, vrijft den vaack uyt u oogen, en siet dat de Sonne eerlange sal on- der gaan, daar ghy hier in 't open veldt noch so verre van huys zijt. Springht op u benen, en stapt haestigh, sonder omme kijken voort, eer u de eeuwige nacht overvalt, want de Sonne der goddelijcke genade soude u niet weer op gaan, en ghy soudt eeuwigh in de nare duysternis gaan waren. Dat was al te grooten jammer! eeuwigh van licht, van vreughd, van Vader en Vader- landt berooft te zijn. Wat is toch de weelde en wellust deser wereld? als een schaduw gaatse voor by, als een roock en damp verdwijnt zy, en laat haar lief hebbers niet over, als een knagende worm in 't gemoedt, alles moeten zy hier laten: maar dien schat nemen zy me in de eeuwigheydt. Om een oogenblick geringe vreughd wordt een eeuwigh Koninckrijck versuymt. Godt be- hoede ons voor sulck een dwaasheyt.

Den ouden Adam spreekt: ô arme Ziele! waarom soeckt ghy niet des wereldts gunst en vrindtschap? waarom tracht ghy niet na tijdelijke eere, na wellust en rijckdom; op dat het u in dese wereldt welga? waarom maakt gy u tot een dwaas der wereldt, en zijt yder eens Uyl en voetveegh? waarom laat ghy u van dese verach- ten, welcke minder zijn, en weten als ghy? kond ghy oock niet met de geveynsden daar heen draven, so waart ghy lief en u geschiede geen leet; ghy waart uws lijfs en goedts sekerder, als op dezen wegh, daar ghy maar des werelts Uyl en Geck zijt.

Maar de Wysheyt Godts spreeckt: Ghy mijn lieve Ziele die ick uytverkoren heb, gaat met my, ick ben niet van dese werelt, ick wil u uyt dese werelt voe- ren in mijn rijck, daar is louter sachte ruste en welvaren; daar is in mijn rijcke louter vreughde, eere en heerlijck- heyt: daar is geen Drijver in: ick wil u verçieren met Godts heerlijckheyt, en u aantrecken mijn schoon çie- raad: ick wil u tot een Heere maken in den Hemel, en tot een richter over dese werelt, gy sult helpen oordee- len den Drijver in zijne boosheyt: hy sal leggen tot een schabel uwer voeten: hy sal sijnen mondt niet op doen tegen u, maar sal eeuwigh vergrendelt zijn in sijnen grimmigen toorn: ghy sult eeten van mijne tafel: daar sal gheen misgunt ofte gebreck zijn: mijne vrucht is soeter en lieffelijcker als de vrucht deser wereldt, ghy hebt daar nooit weedom van. Al u doen sal zijn vriende- lijck lachen, en lieflijck spreken: voor u sal verschijnen louter ootmoedigheyt in groote liefde. Uw gespelen zijn toch soo schoon, ghy sult aen allen vreugde heb- ben: Waerom acht gy dat verbrekelijke leven? Gy zult ingaen, in een onverbrekelijk, dat eeuwig duirt.

So u dan groote eere voor uwe smaet ontmoet, waer- om treurt gy? Rijst uyt als een blom uyt'er aerden uyt u Dier. Vlees en bloedt den ouden mensch.

Dat wilde Dier spreekt tot de Ziele: Ik ben evenwel uw Dier, en in my zijt gy gebooren; waer ick niet gewas- schen, soo waert gy ook niet. Maer de Ziele antwoort: Hoor, mijn Dier, ik ben groter als gy daer gy sout wor- den, waer ick u werckmeester: mijne hoogste krach- ten zijn uyt den wortel der eeuwigheyt; maer gy zijt van dese werelt, en verbreekt, doch ik leve in mijne Levens Welbron. Wel eeuwig, daerom ben ik veel edeler als gy. Gy leeft in een grimmigen Wel; maer ik wil mijn grimmige Wel in 't licht, in die eeuwige vreugde setten. Mijn werken staen in kracht, en uwe blijven in de figuur. So ik eens van u ontslagen worde, so neem ik u niet weder tot mijn Dier aen; maer mijne nieuwe lijf het welke ick in u bare, in uwen diepsten wortel des heiligen Elements. Ick wil uwe ruwe uytgeboorte der vier Elementen niet meer hebben, de doodt verslindt u: Maer ick groene met mijn nieu lijf uyt u, als een bloem uyt zijne wortel. Ick wil u vergeten: want Godts heerlijkheyt, die u met de aerde vervloekten, heeft mijne wortel in sijnen Sone weder ingelijft, ende mijn lijf wast in 't heilige Element voor Godt; daerom zijt gy maer mijn wildt dier, dat my alhier krenckt en plaegt, op welk den Duyvel rijdt als op zijn vervloekt paert. En of u de werelt bespot, dat acht ik niet, sy doet het om mijnent wille, sy kan my toch niet zien, en kent my oock niet; waerom is sy dan also dol? sy kan my niet vermoorden, want ik ben niet in haer.

Dat uytwendige is een openbaringe van dat inwendi- ge. Wanneer ik spreek, so zijn die uyterlyke woor- den een openbaring van het inwendige woordt dat sich in mijn herte op doet. Dese sichtbare werelt is niet an- ders als een uytgeboorte van de inwendige werelt; al wat wy hier sien dat is ook inwendig in 't onsichtbare. Gelijk als wy hier vinden licht en duysternis, so is inwendig oock een eeuwig licht en een eeuwige duysternis; doch niet veranderlijk gelijk als dagh en nacht; maer die duy- sternis is eeuwig in het licht verborgen, gelijk oock dese uyterlijke duysternis, buyten de plaets der Aerde, altijdt in het licht der Sonne verslonden ofte verborgen is, en blijft doch wesentlijk duysternis gelijk wy dat aen de nacht sien, die niet anders is als een schaduw van de gro- ve Aertkloot, die de stralen der Sonne ophoudt, en de- wijl dan het licht daer niet heen reycken kan, so wort de verborgen duysternis aen ons openbaer. Die eeuwige duysternis (verstaet de inwendige) is den toorn Gods, en de Hel daer inne de Duyvelen wonen, mitsgaders de verdoemde Zielen. En dat eeuwig schijnende licht is het Hemelrijk, een woning der H. Engelen en Zielen. In de plaets deser werelt is overal Hemel en Hel tegen- woordig; maer na den inwendigen grond.

In Godts kinderen is inwendig dat Goddelijke werken openbaer, en in den Goddelosen dat werken der pijne- lijke duysternis.

Den plaets des eeuwigen Paradijs is in dese werelt in den inwendigen gront verborgen, en in den inwendigen mensch, so Godts kracht in hem werckt, openbaer. Van dese werelt sullen maer die vier Elementen met het Gesterrente en de aertsche Creaturen vergaen, als dit uyterlijke grove leven aller dingen: Die inwendige kracht aller Wesen blijft eeuwig.

Nu gelijk wy hier uyterlijk vuur hebben, so isser ook een inwendig Geestelijk vuur, het welck is de natuur des eeuwigen Vaders; want de ziele is selve een Magies vuur en het licht dat uyt haer schijnt is haren geest.

En gelijk wy hier water sien, so is'er ook een Geeste- lijk water wesentlijk, het welck is dat water des eeuwi- gen levens, daer ons Christus op noodt, op dat ons zie- len vuur daer mede gelaeft sou worden.

En gelijk als hier lucht is, so is'er oock een inwendige lucht, welke is den H. Geest.

En gelijk als wy hier Aerde hebben, so is'er oock een inwendige Heylige Aerde, welke is de Goddelijke we- sentheyt die de eeuwige wijtte vervult, die (al is sy schoon een Geest,) dicker en begrijpelijker is als de klare Godtheyt. Uyt dese H. Aerde wasschen allerley Bomen, Kruyden en Bloemen, niet dat men 't by sulke dingen vergelijkt, maer wesentlijk gelijk hier is dese we- relt, maer niet so grof en begrijpelijk, en doch gefor- meert en met schone verruwen; het is alles Kracht. Op Hemelse, Geestelijke aert, is het grijpelijk en smakelijk.

Indien nu hier sulck een grooten schoonheyt en soe- tigheyt kan gevonden worden, in de dingen daer goet en quaet onder elkander vermengt zijn, als een uytge- boorte of openbaringe van het Rijke des Lichts en het Rijke der Duysternisse, wat sal het dan zijn ter plaetse daer het goede alleen maer openbaer is? De moeder en oorspronck van alle schoonheyt en soetigheyt, tot de welke ons Godt roept. Hy wil niet dat wy op het uyter- lijke blijven rusten; maer dat wy daer door vorder ge- wesen worden, om de eeuwige schoonheyt en soetheyt te erlangen.

Wanneer in de Ziele den vonck der liefde Godts openbaer wordt, so besiet sy haer selve, met haren wille ende werken, en wordt gewaer, dat sy in der Hel- len, in den toorn Godts staet, en bekent, dat sy een wan- schapen Monster voor Godt ende het Hemelrijk is; daer over sy so seer verschrikt, dat in haer een grooten angst opwaekt; maer sy sal niet vertwijfelen. Christus roept haer ter bekeringe, sy kome maer, so wil hy se verlossen van het beeldt der Slange. Soeck niet wijtlopig na den rechten weg.

Men vint die nieuwe wedergeboorte niet in twist, oock in gener wijsen vernuft: Gy moet alles wat in dese werelt is; het sy so hoog glinsterende als het wil, varen laten, ende in u selven ingaen, en maer uwe sonden, in dewelke gy gevangen zijt te samen op eenen hoop ra- pen, en in de barmhertigheyt Gods en tot Godt vluch- ten, en hem om vergevinge bidden, en om verlichtinge sijns Geestes.

Niet lange disputeren, maer ernst: want den Hemel moet briezelen, en de Helle zitteren, en het geschiet oock Gy moet alle sinnen, met vernuft, en alles wat u in den wegh komt, daer in setten, dat gy niet wilt van Godt aflaten, hy zegene u dan; gelijk Jacob den gant- schen nacht met Godt worstelden. Wanneer schoon uw geweten seght louter neen, God wil u niet, so wil ick toch hem, ick late van u niet af, men drage my dan in het graf: Mijn wille sy u wille, ick wil wat gy Heere wilt; en of schoon alle Duyvelen om u stonden, en spra- ken verbeyt, het is op eenmael genoeg; so moet gy seg- gen neen, mijn sin en wille sal niet buyten Godt ko- men; sy sullen eeuwig in Godt zijn. Sijne liefde is gro- ter dan al mijne sonden. Hebt gy Duyvel en Werelt het sterffelijke lijf in uwe gevangenis, so heb ick mijnen Heylandt en wederbarer in mijne Ziele, die sal my een Hemels lijf geven, dat eeuwig blijft.

Versoekt het maer also, gy sult wonder ervaren; gy sult 'er haest een in u bekomen, die u sal helpen worste- len, kampen en bidden: en of gy schoon niet veel woor- den kunt, daer leyt niet aen gelegen, al kont gy maer dat eene woordt des Tollenaers: Ach Godt zijt my arme Son- daer genadigh: wanneer maer uwen wille met alle ver- nuft en sinnen in Godt geset zijn; om van hem niet af te laten, al soude schoon lijf en ziele verbrijzelen; so houdt gy Godt, en breekt door Doodt, Helle, en Hemel, en gaet in den Tempel Jesu Christi in, tegen het ver- weeren aller Duyvelen: Godts toorn kan u niet behou- den, hoe groot en machtig die oock in u zy: En of lijf en ziele in den toorn branden, en stonden midden in der Hellen by alle Duyvelen, so scheurt gy doch daer uyt, ende komt in den Tempel Christi, daer erlangt gy den hoog-edelen en hoogweerdigen Peerlen Kroon.

IN het Geestelijke onsichtbare wesen, so men dat be- tracht, is geen boven noch onder; maer so men de macht-wercking ofte ordening besiet, so is Godt boven alle dingen en de creatuur is onder Godt. Nu segt den H. Apostel Jacobus: Alle goede gaven ende alle vol- maekte giften is van boven, van den Vader der lichten af- komende: by welken geen veranderinge en is, ofte schaduwe van omkeeringe.

Wie van God ontfangen wil, die moet nootwendig onder zijn, in rechte ootmoedigheyt: Is daer iets dat niet altemael onder is, die sal ook niet ontfangen: Siet gy iets op u self, ofte op een dingh ofte op ymant, so zijt gy niet onder aen, so ontvangt gy ook niets.

Maer zijt gy gantsch onder aen, so ontfangt gy vol- komen: Het is Godts natuer dat hy geve, en sijn wesen hangt daer aen, dat hy ons geve, so wy maer onder zijn. Zijn wy niet onder, so doen wy Godt gewelt aen en do- den hem (also te spreken, mogen wy 't aen hem niet doen, so doen wy het toch aen ons, so veel aen ons legt.)

Werpt u onder Godt, in rechte ootmoedige gelaten- heyt, en verheft God in uw herte, in uwe erkenninge.

Dat woordt Vader is te seggen een louter baeren, en het is een leven aller dingen.

Den Vader baert sijnen Soon in de Ziele; want sijn wesen hangt daer aen dat hy sich in de Ziele bare: hy baert sijnen eenigen geboorenen Soon in de Ziele, het sy haer lief ofte leet.

Daer den Vader sijnen Soon in my baert, daer ben ick dien selven Soon.

Daer wy Sonen zijn, daer zijn wy rechte Erfgenamen. Soo leght nu de Saligheyt niet soo seer aen 't smaken, noch aen 't lieven, noch aen 't erkennen, maer aen 't nieu geboren worden; daerom hoe meer men sich selfs afsterft, hoe meer men aen het rechte leven verjonget en vernieut wert, ende dat is dat eeuwige leven.

Gelijck als men een spelend kindt, van een gevare- lijcke plaets, met een schoonen cierlijcken Appel, of yets anders, tot sich lockt; so wort de Ziele, die sich nu door den treck des Vaders heeft laten bewegen om naer Godt om te sien, van Jesus den Sone met uyt- nemende soetigheyt gelockt en getrocken; dan bevindt sy yets van het geen sy niet en wist in den Hemel noch op aerden te zijn, en al de dingen der werelt worden haer kleyn en van geener waerden. Dit siet de werelt, en meent datse dwaes is; maer sy heeft den kostelijcken on- waerdeerlijcken peerel gevonden, die het waert is, dat men het al om sijnent wille verkoopt; dan gaet haer eerst den sin en de waerheyd deser woorden op: het Koninck- rijcke der Hemelen is als een schat in den acker verbor- gen. Komt tot my al die belast zijt en beladen, ick sal u verquicken. Item, ick sal my selven aen hem openba- ren. Item, ick sal hem geven te eeten van het Manna dat verborgen is, en diergelijcke spreucken der H. Schrift meer, die haer te voren als doodt waren, en nu bevint sy de selve levendigh in haer.

Ach! ende ach! over de groote onwijsheyt der werelt, dat de menschen so veel moeytens aenwenden, over groote en wilde wateren lijf en leven wagen, om in ver- re Landen het aertse Gout in de geberghte te soecken, en dat hoog-edele, en alderdierbaerste Gout, dat in den in- wendigen grondt der zielen verborgen leyt, van het welck een blickjen beter en meerder waerdigh is, dan al het Gout der werelt, dat en lust haer niet te soecken.

Word haer een ruwen bergh aengewesen, met belof- ten dat hy Gout in sich heeft, so geloven sy 't, en graven daer na met grooten yver en naerstigheyt.

Maer of haer schoon van menighte, die veel liever sturven eer sy een onwaer woort wouden spreken, den bergh hares Herten aengewesen wort, met beloften dat daer een onwaerdeerlijcken schat van Gout en Peerlen in te vinden is, voor al de gene die daer met ernst na gra- ven; dat geloven sy niet. En al is 't dat sy de blijcken der waerheyt hier van aan andere sien, in haer hoge vernoeg- saemheyt en verachtinge aller aertse dingen, so geloven sy 't evenwel niet, seggende: het zijn maer inbeeldingen en dromeryen.

Van waer komt dit dan, dat den mensch aen het eene so veel meer geloof geeft als aen het ander; daer hem doch van beyden even veel blijcks der waerheyt getoont wordt? och dat komt van sijn grote grovigheyt, dewijl hy sich aen het uyterlijke leven gants overgevende, een dier geworden is, dat niet en tracht als sijn lijf te erne- ren; aen het inwendige leven is hy gants blint.

O mensch! wout ghy so veel om het eeuwige doen, als ghy om het tydelijcke doet! woudt gy ver van huys trecken om een edelen hooghwaerdigen schat, ver van het huys uwes uyterlijcken dierlijcken levens, ver van u eygen, boose, verkeerde, van Godt afgebroken Wil, en graven diep nacht en dagh, in den grondt uwes Harten, ghy soudt wat vinden, daer ghy alle Koninckrijcken de- ser werelt niet voornaemt.

En verschrickt noch en bedroeft u niet, ô godtlieven- de mensch, al hebt ghy onreyne invallende gedach- ten en lasteringen, als ghy uwen wille daer niet in en geeft, en dat het u seer leet is, soo weest te vreden en maeckt'er geen geweten van. Denck dat gy met uw ver- losser Jesus Christus bespogen wort, en lijdt het gewil- ligh om sijnent wille. Weet dat hy aen u niet en sal laten geschieden, of het sal u tot groote saligheyt gedyen, is 't dat ghy u daer verduldigh in draeght. Gelijck als het fijn Gout, hoe dat meermalen door het vuur gaet, hoe dat het reynder en edelder wordt: soo oock den edelen mensch in zijn lijden, versoeckinge ende aenvechtinge: want hoe die selve aenvechtingen onreynder, booser ende on- uytsprekelijcker zijn, hoe de mensche hier door al meer gereynigt en geloutert wort; want wat tegen den vryen Wille des menschen is, daer kan geen doodt-sonden in geschieden: maer het is den mensche, bereydende tot een hooger verdienen en genieten in het eeuwige leven Paulus seyt: niemant en wort gekroont, dan die ridder- lijck strijdt, en daer in volhart tot den eynde toe. Want ickseg u, wat tegen uwen vryen Wil is, het sy soo boos en- de onreyn als het wil, hovaerdigheyd, gierigheyt, on- kuysheyd, ofte yets anders, dat en is u niet bevleckende maer veel meer reynigende, louterende en bereydende tot onsen Heere, en tot bysondere genade. Daerom hebt goede moed, zijt vrolijck, en niet treurigh noch swaer- moedigh, of u somtijts boose onreyne gedachten in val- len, sy zijn soo boos alse willen, en stoot u daer niet aen; want soo sy tegen uwen wille invallen, soo laetse oock wederom uytvallen.

Johannes den Doper spreekt: Godt geeft den Geest niet na mate: Daer sal men uyt verstaen, dat de gaveGodts den H. Geest selve zy, en dese gaven moeten ge- meten worden, niet na hem diese geeft, maer na die ge- ne die de selve ontfangen sal.

Daerom so die nemende Ziele louter is en reyn van alle geschapen dingen, so ontfanght sy veel Geests: maer so sy door tijdelijcke dingen verhindert ende nau gewor- den is, so ontfangt sy weynigh.

Godt geeft sijnen Geest niet na mate, maer overvloe- digh en rijckelijck en allen gelijck, dat nu sulcke gaven ongelijck genomen werden en ongelijck verschijnen, daer is Godt geen oorsake van: maer de Menschen die sich ongelijck daer toe schicken en houden, Godt en haer naesten ongelijck lief hebben. Gelijck de Son alle Menschen gelijck lichtet ende schijnt, also oock Godt alle zielen; maer wie sich bedeckt wordt niet verlicht.

Godt biedt sich my so volkomen aen, als den hoogsten Engel, en waer ick also bereydt als hy, ick ontfing even so veel als hy. Godt draeght sich selve aen alle Creaturen veyl, ende een yegelijck Creatuur ontfanght so veel van Godt als sy wil. In somma, gelijck als de Son op goede en bosen te gelijck lichtet, also oock Godt met sijnen Geest verlichtet alle gelijck; maer de bosen en werden het nimmermeer gewaer, en het wordt van haer geno- men ende anderen gegeven; maer onder de vromen ontfanght een yegelijck na dat hy sich daer toe schicken kan. Dat is een quaedt Mensch die tegen Godt sulcke leugens spreecken durft, en segt: Godt geeft den eenen meer als den anderen: Godt is geen aensiender der per- sonen, hy geeft alle menschen zijne gaven gelijck, ge- lijck als aen de Propheten en Apostelen, alsoo oock aen ons allen; gelijck aen Christo sijnen Sone, alsoo oock aen ons allen; niemant meer noch minder, het scheelt geen hayr; maer dat ick tegenwoordigh niet alsoo hoog verlicht ben als Paulus en Elias, ofte een van de Apo- stelen, daer heeft Godt geen schult aen, maer ick, dat ick my niet gantsch afsterve, my hate en verlochene, ende my van Godt daer toe bereyden late; konde ick in dese uure mijn selven afsterven, in geest en in natuur, inwendigh ende uytwendigh, ick ontfinge in een uur so veel als de hoogste Apostel, want Godt is gereder om te geven als ick om te nemen. Ende wanneer hy geeft, soo geeft hy sich selven geheel; daerom moeten de ga- ven Godts niet na den gever gemeten worden, maer na den nemer.

Merckt: den H. Geest wert u niet eer gegeven eer dat ghy den ingeboren Soon Godts zijt. Alles dat Chri- stus de Soone heeft van den Vader, dat selve hebben wy oock; wanneer wy in den Sone zijn, dan geeft ons God den Heyligen Geest? buyten dese geboorte kunt ghy oock den H. Geest wel ontfangen, maer het blijft u niet by, en het is ons, gelijck een mensch die van schaemte roodt werdt, en daer na weder bleeck, dat is hem een toeval ende het vergaet weer. Maer die schoone roode menschen, die den ingebooren Soon zijn, blijft den H. Geest wesentlijck by.

Het vernuft, dewijl het Godt niet kan schouwen, moet in de hoope ingedwongen worden, daer loopt dan den twijfel tegen het Geloove, en wil de hoope ver- stooren; daer moet dan de ernstige Wille met de rechte Beeltenis tegen dat aertsche vernuft strijden, daer doet het seer, ende het gaet dickmaels treurigh toe, insonder- heydt wanneer het vernuft den loop deser wereldt aen- schout, ende alsoo haren Willen geeft, gelijck als dwaes tegen den loop deser wereldt bekent, daar hetet: zijt nuchteren, waeckt, vast en bidt, dat ghy dat aertsche vernuft moogt verdoven, en gelijck als doodt maecken, dat Godts Geest plaets in u vinde: wanneer die selve verschijnt, so overwint hy haestig het aertsch vernuft, en blickt den wille in der angst met sijne liefde en soetig- heyt aen, daer dan elck een reys een schoon spruytjen uyt den boom des Geloofs gebooren wort, en soo dient alle droefheyt en aenvechtingen de kinderen Godts ten be- sten: want soo menighmael Godt over zijne kinderen verhengt, dat sy in angst en droefheyt ingevoert worden, soo staen sy elcke reys in de geboorte eens nieuwen spruyts uyt den boom des Geloofs: wanneer den Geest Godts weder verschijnt, soo voert hy elcke reys een nieu gewas op, waer over sich die edele Beeltenis seer hoogh verhengt, en het is maer om den eersten storm te doen, daer den aertschen boom moet overwonnen en dat ed'le koren in Godts acker gesaeyt worden, dat den mensch leere den aertschen mensch kennen; want wanneer de Wille Godts licht ontfanght, soo siet sich den spiegel in sich selven, de eene kracht in het licht siet de andere: alsoo vindt sich den gantschen mensch in sich selven, en- de bekent wat hy is, het welke hy in het aertsche ver- nuft niet kan bekennen.

Alsoo sal niemant dencken, dat den boom des Chri- stelijcken Geloofs in het rijcke deser werelt gesien ofte bekent wort, het uyterlijcke vernuft kent hem niet: en of dien schoonen boom al schoon in den inwendigen mensche staet, noch twijfelt het aertsche vernuft wel; want den Geest Godts is haer als eene dwaesheyt, sy kan die niet begrypen. Of het schoon geschiedt, dat den H. Geest sich in den uyterlijcken spiegel opent, dat het uyterlijcke leven daer in hoogh verheugt en van groote vreughde sidderende wort, en denckt: nu heb ick den waerden gast verkregen, nu wil ick het geloven, soo is doch gene volkomene bestandigheyt daer in; want den Geest Godts verblijft niet altijdt daer in de aertsche Wel des uyterlijken levens, hy wil een reyn vat heben, en wanneer hy innewaerts in de geboorte des lichts wijckt, als in die rechte Beeltenis, soo wort dat uyterlijcke leven kleynmoedigh en versaeght; daerom moet het edele Beeldt altijdt in strijd zijn tegen dat uyterlijcke vernuft leven, en hoe meer sy strijdt, hoe grooter wast den schoonen boom; want sy werckt met Godt. Want ge- lijck als een aertsche boom in wind, regen, koude en hitte wast; alsoo oock en boom des beelts Godts, on- der kruys en droefheyt, in anghst en quael, in spot en verachtingh, en groeyt op in Godts Rijck, en brenght vrucht in gedult.

De Heere spreekt: Wie my navolgt, die en wandelt niet in de duysternis. Dit zijn de woorden Christi, door welcke wy vermaent worden, dat wy sijn leven en seden navolgen moeten, indien wy warelijck verlicht en van alle blintheyt des herten willen verlost worden. Daerom sy onse hooghste vlijtigheyt, dat leven Christi te over- dencken. De leere Christi gaet aller Heyligen leere te boven: en de menschen die den Geest Godts hebben, vinden daer in dat verborgen Hemels broot. Maer het geschiedt dickmaels dat veel menschen kleyne begeerte en vierigheydt bevinden van 't gedurigh hooren des Euangeliums, want sy hebben den Geest Christi niet. Maer wie de woorden Christi recht en volkomen ver- staen wil, die moet sich bevlijtigen met al zijn leven Christo gelijck te worden.

ô Arme verlege Ziele, staende in 't midden der me- nigderhande verdeeltheden deser strijdende en nijdende werelt daer de eene roept hier, en een ander daer, niet wetende waer ghy u in dese duysternis hene keeren sult, houdt toch uwe oogen op het Lam Godts, volgt hem op de hielen, en set uwe voeten in sijne allerheyligste voet- stappen; leert van hem sachtmoedigheyt en ootmoedig- heyt; leert van hem liefde, goedertierenheyt, gehoor- saemheyt en lijdtsaemheyt tot'er doodt. Verlaet alle din- gen met u selven, neemt u kruys op, en volgt hem door een gedurige doodt uwer begeerlijckheden in ware ar- moede na; tot dese dingen hebt ghy geen licht eens ge- leerden Doctors van doen, soo uwen wille maer in der waerheyt tot Godt alleen geneygt is.

De werelt is een vloeyende stroom, die met al harewellusten, begeerlijckheden, voorspoeden en tegen- spoeden, alles wat op haer vaert, gedurigh nederwaerts drijft. Op desen stroom bevind sich de Ziele in den ou- den schuyt van 't verdorven vleesch en bloedt, daer is haer de wacht bevolen, om sonder ophouden tegen dese sterck drijvende revier op te roeyen, indien sy eens be- geert te komen aen het hoeckjen van ware rust en vrede. Maer och! wat kost het haer al sweets en schricken! wat waeyt'er menigen storm over haer! wat doet sich menighmael een duystere lucht op swanger van blixem en donder! wat stoot sy dickmaels op een verborgen klip! wat vallender niet al regen vlagen op haer, en hoe wordt sy somwijlen soo nat van de overslaende baren, doch dit alles getroost sy sich, door de vaste hoop op een seer goedt en heylsaem eynde. En somtijds komt'er ook wel een bysonder schoone en vriendelijcke sonneschijn, waer door sy verquickt wort, en grijpt een nieuwe moet; ondertusschen houdt de Heere het roer in zijne handen, en behoedt haer voor ondergangh: want buyten de be- stieringe Godts, was toch al haer moeyten en arbeydt verloren; maer soo lange als sy neerstigh roeyt met de riemen van goddelijcke begeerten, bidden en smeecken, en hare krachten getrouwelijck aenleght, soo wijckt de goddelijcke bestieringe niet van haer, tot dat hyse ge- bracht heeft in behouden haven, daer een eeuwige ruste voor haer is bereydt.

Maer wie nu op desen stroom des werelts te onlustigh en te traegh is om te roeyen, die wordt gedurigh sonder stilstaen neder gedreven, en terwijl hy sich vergaept aen het swemmen der visschen, aen het vliegen der vogelen aen de lustige en vermakelijcke oevers, boomen, bloe- men, bergen en gebouwen, sonder bekommert te zijn waer hy noch belanden sal, soo komt hy aen het eynde, en doet een vervaerlijken val in den afgrond der Hellen.

Och! dat wy alle wijs waren, en ons begaven na dat eynde daer ons de goede God toe geschapen heeft. Och! hoe veel beter is 't hier te arbeyden, en namaels eeuwigh te rusten, als hier den tijdt te verwaerloosen, en namaels te zijn afgescheyden van Godt, van alle goedt.

De meeste en grootste noodt van allen die de ver- doemden hebben sullen, is dese, namelijck, dat sy van God gescheiden zijn: want wie dat voelen sal van God gescheyden te zijn, die sal helsche pijn voelen. Godt is wesentlijck alle goedt, en daer is geen goedt dan Godt, en die van sulcks berooft is, en heeft niets. Daerom spreecktmen: hy is arm die ter Hellen vaert.

Den Spotter seght: Ick hoorde wel veel van de Helle, maer ick sagh nooyt ymand die'er geweest was, ick weet ook geen wegh in de gantsche werelt die daer hene gaet. ô! ick sagh wel ymand die daer geweest is, en op den wegh wandelt ghy den gantschen dagh. Dat een blindt geboren tot u seyde: ick hoorde wel veel van de nacht, maer ick heb hem nooyt gesien, soudt ghy daerom wel twijfelen offer oock een nacht was? ja al was het gantsche landt vol sulcke blinde, en ghy waert alleen maer siende, soo soudt ghy daer noch niet aen twijfelen. Ghy zijt blindt aen de eeuwigheyt. De Hel is over al tegenwoor- digh, soo u in 't sterven het licht der Sonne ontgaet, en ghy het licht Godts niet in u hebt schijnende, soo staet ghy midden in de eeuwige duysternis.

Ick sliep maer mijn herte waeckte. Cant. 5. vers. 2. Ick ruste van wereltlijcke verlustingen, nadien de sinnen genoeghsaem ingeslapen zijn; maer ick begeer die toekomende, en soeck de eeuwige dinghen, alsoo slaep ick, ende alsoo waeck ik.

De rechtveerdige slaept, aengaende het quade, en alle begeerlijckheden des vleesch; maer hy waeckt in de deugden.

Het vleesch moet slapen, het gelove waken: de lu- sten des lichaems moeten slapen, en de voorsichtigheyt des herten moet waken.

De Heyligen verachten alle aertsche dingen, en ver- laten het gewoel des werelts gantsch en gaer, niet om dat sy luy of traegh zijn; maer sy wercken inwendigh, en bevlijtigen sich om in het herte aen te schouwen, wat dat sy, daerom sy zijn geschapen, want sy slapen niet om dat sy moede zijn, maer sy rusten van de verganckelijke dingen, op dat sy te vryer de eeuwighe betrachten sou- den. De slaep is een evenbeelt des doodts, want door den slaep houd alle werckingh der sinnen in het lichaem op, en de mensch komt in een vergetenheyt aller sor- gen, de vrese wort gedempt, de toorn nedergeleght, en de bevindelijckheyt van alle verdriet wort afgesneden. Daer van leren wy, dat die gene, welcke seght, dat sy met het lichaem slaept, en met het gemoet waeckt, bo- ven haer selven is verheven geworden; want in die gene in welcken het gemoet alleen leeft, en die van geen be- vindelijckheyt bedroeft is, wort die lichamelijcke na- tuer genoeghsaem door een slaep bevangen, en het ge- sicht warelijck door een ruste toegeloken: Alsdan is het oogh der Zielen vry en ontbonden, en laet sich met on- derscheyt zien. Schout alleen die dingen aen, die hoo- ger zijn dan de sichtbare: alsdan is het gehoor genoegh- saem doodt en afgestorven, als het gene zijn werckinge verlooren heeft. Maer het gemoet houd sich besigh met dingen, die het vernuft ver overtreffen.

De krachten daer de Ziel mede werckt, zijn recht als Camenieren, die haer leyden in dat hoogste haers selfs, voor de slaepkamer haers eeuwigen Koninghs. Ende als de Ziele met haer krachten op verheven is, in 't hoogste boven alle geschapen dingen, ende vriendelijk van haer beminde wort omhelst, soo moeten de krachten wijc- ken en rusten van alle werckelijkheden, en de Ziele wort doorvloeyt van den Geest Godts, en de saligheydt gewerckt in meniger, ja in duysenderley manieren, en- de dan gevoelt zy in de liefhebbende kracht een treck des Heyligen Geestes; als een levendige fonteyn, die vloeyt met revieren der eeuwiger soetigheyt.

Als de Ziele soo hoogh in het licht komt, dat het ver- standt verblindt wort, gelijck dat ooge van de klaerheyt der Sonne, soo ontfanght sy boven de verstandelijcke kracht een simpel ooge, open geloken in de wercklijck- heydt der lief hebbende kracht; welck ooge, met een simpel aenschouwen in die geestelijcke klaerheyt, siet al wat Godt is eenvuldighlijck. Maer wat den geest des menschen dan gebeurt, en wat hy bekent op die tijt, dat en is niet met woorden uyt te spreken, nochte hy en be- kent dat selve niet volkomen, als hy weder tot sich sel- ven komt.

WAnneer Christus opstaet, soo sterft Adam. Wan- neer de Sonne opgaet, soo wort de nacht in den dagh verslonden, en daer is geen nacht meer, alsoo is de vergevinge der sonden.

ô Soeckent en begerigh, gemoet dat daer hongert en dorst na het Rijcke Godts, merckt togh den gront wat u gewesen wort: Het is niet soo een licht dingh een kindt Godts te worden, ghelijck men meent, daer men het geweten in de Historien voert, sich alsoo met Chri- sti lijden en doodt kittelt, daer men de vergevinge der sonden historisch leert, gelijck een wereltlijck gerichte, daer ymant zijn schult uyt genade vergeven wert, of hy schoon een schalck in zijn hart blijft: het is alhier heel anders, God wil geen huychelaers hebben, hy neemt de sonden op soo een wijs niet van ons, indien wy maer aen de wetenschap hangen, en ons met het lijden Christi troosten, daer wy met het geweten in de gruwelen blij- ven. Het hiet: ghy moet nieu gebooren worden, ofte sult niet in het Rijcke Godts komen. Dat sich ymant wil met Christi lijden en doodt kittelen, en hem dat toe eygenen, en wil doch met zijnen wille onwedergeboren in den Adamschen mensch blijven, die doet even gelijk yemant die sich selven troost met dese gedachten, dat sijn Heer hem sijn landt schencken sal, onaengesien dat hy zijn Soon niet en is, ende den Heer het sijn Soon al- leen belooft heeft: alsoo is 't hier oock, wilt ghy uwes Heeren landt besitten, en tot een eygendom hebben, so moet ghy zijn rechte Soon worden; want den Soon des dienstmaegts en sal niet erven met de vrye. Den Histo- rien soon is een vremdeling, gy moet uyt Godt in Chri- sto geboren worden, dat gy een lieffelijcken soon wordt, alsdan zijt gy Godts kint, ende een erfgenaem des lijdens en stervens Christi? Christi doodt is uw dood, zijne op- standinge uyt den grave is uwe opstandinge, zijn hemel- vaert is uw hemelvaert, en zijn eeuwigh Rijck is uw Rijck; indien gy zijn rechten Soon uyt sijn vleesch en bloet gebooren bent, soo sijt gy een erfgenaem van al sijne goederen, anders kont gy Christi kint en erfgenaem niet zijn.

Soo lange als dat aertsche rijk in uwe Beeltenis steekt, soo zijt ghy des verdorven Adams aertsche Soon: daer helpt geen huychelery. Geef sulcke goede woorden voor Godt als ghy wilt, soo zijt ghy toch een vremt kindt, en Godts goederen behooren u niet toe, tot dat ghy met den verlooren Soon weder tot den Vader komt, met een recht berou en ware boete over uw verlooren erf- goedt: daer moet ghy met den willen geest uyt het aert- sche leven uytgaen, en den aertschen wille verbreken, het welcke seer doet, met het gemoedt en den willen geest zijn waerden schat verlaten, daer toe den willen geest gebooren was, en moet in Godts willen ingaen, al- daer saeyt ghy uw saet in Godts Rijck, en wort in Godt, als een vrucht, die in Godts acker wast, nieu gebooren, want uw wille ontfanght Godts kracht; Christi geeste- lijck lijf, verstaet hemelsche wesentheydt, die de eeu- wige diepte vervult, ende daer van wast u een nieu gee- stelijck lichaem in Godt, dat den tijdt deses levens, in 't aertsche grove lichaem verborgen steeckt, gelijck het gout in eenen steen, alsdan zijt ghy Godts kint, en Chri- sti goederen behooren u toe.

Gelijck een schoone bloem uyt de swarte aerde, uyt den doodt en de verrottinge des Saets in een ander element, de lucht door het licht der Sonne verklaert, op- wast, soo wast de nieuwe creatuur het ware beelt Godts, uyt de duystere grofheyt, uyt den doot des ouden Adams, niet voor d'uyterlijcke oogen, niet in dese werelt, maer in het eenigh reyne element Godts dat inwendig is.

En gelijck de bloem een water in sich suygt daer hem zijn wesen van wast, soo suygt de omgewende Ziele met zijn begeerte dat water des levens in sich, en daer van wast hem dat hoogwaerde edele en boven maten schoo- ne beelt, de nieuwe creatuur. Van dit water moet ghy niet dencken dat het maer eene gelijckenis sy, maer het is wesentlijck water, doch ghy sult het oock niet vergelij- ken by dit uyterlijcke doodelijcke water, of ook niet me- nen dat het een revier ofte vloeyende beeck zy, die hier of daer aen een besondere plaets ware, och neen! dat water des levens is die hemelsche wesenheyt, geboren van de sachtmoedigheyt der Majesteyt Godts, en dese wesenheyt het water des levens vervult de gantsche eeu- wige diepte der eyndeloose Godtheyt: soo dat als Chri- stus ons noodt op het water des levens, wy niet en behoe- ven hier of ginder, onder of boven te gaen, maer wy sul- len door dit uytwendighe, doorbrekende onse dorstige begeerte in dat inwendige, daer Godt over al tegenwoor- digh is, invoeren, aldaer is dit water des levens aen alle plaetsen.

De rechte wegh in 't eeuwigh leven is in den mensch; hy heeft der Zielen wil in die uyterlijcke wereldt inge- voert, die moet hy nu weder in sich, in die inwendige geestelijcke werelt, daer Godt overal tegenwoordigh is, invoeren, en eeten geestelijck broot, en drincken gee- stelijck water, daer van de nieuwe creatuur toeneemt, en een gestalte krijght.

Maer hy heeft een gevaerlijcke en swaren wegh te gaen; want die omgekeerde wille moet weder in sich in gaen, en moet door dat sterren en elementen rijck door- breken: ô hoe wordt hy aldaer ghehouden! het moet een groote ernst zijn geen huychelery, en met den wille in 't sterren rijck, in dese uyterlijcke werelt te blijven.

Och! in dit net der uyterlijcke weelde blijven de meeste menschen hangen, verstrickt aen haer verdorve luste en valsche begeerlijckheden, en sy en breken niet door tot dat inwendigh, tot dat heerlijck Rijcke Godts; ende om dat sy dat oude leven niet willen afsterven, soo en kunnen sy dat nieuwe nooyt erlangen.

Aen een weder geboren mensch siet men uytwendigh geen veranderinge; zijn gedaente en gestalte des lic- haems is gelijck te voren, en daerom acht het de grove werelt, die alles na hare plompheydt wil hebben, voor roock en windt; doch om dat de nieuwe geboorte van dese werelt niet en is, daerom en kanse oock van dese werelt niet verstaen noch begrepen worden.

Maer de nieuwe mensch is inwendigh in den diepen grondt, daer wast sy wesentlijk in den ouden verborgen, gelijck dat gout in den groven steen wast.

Soo u uwe oogen geopent waren, ten tijde als haer het uyterlijcke vlees en bloedt door den doodt afvalt, dan soud ghy dit nieu schepsel, dat heerlijcke en boven ma- ten schoone beeldt sien staen, als een hoogh vercierden bloem, door den doodt gegroent en uytgewassen, in dat vreughdenrijcke Paradijs Godts.

Het vernuft, het welcke met Adam uyt het Paradijs is uytgegaen, vraeght: waer is dat Paradijs aen te treffen? is het ver ofte na? is het in dese wereldt, ofte buyten de ruymte deser werelt boven de sterren? waer woont dan Godt met de Engelen? en waer is dat lieve vaderlandt, daer geen doodt is, dewijl geen son en ster- ren daer in zijn? soo moet het in dese werelt niet wesen, anders wat het lange al gevonden geworden.

Lieve vernuft, niemant kan een ander daer een sleu- tel toe lenen, en of het schoon is dat yemant daer een sleutel toe heeft, soo sluyt hy doch een ander niet op, een yder moet met sijn eygen sleutel opsluyten; anders komt hy daer niet in: want den sleutel is den Heyligen Geest, wanneer hy dien sleutel heeft, so gaet hy in ende uyt.

Daer is u niets naders als Hemel, Paradijs en Helle, tot welcke ghy genegen zijt, daer zijt ghy in deser tijdt het aldernaeste by, ghy zijt tusschen beyden, en daer is tusschen yder een geboorte, ghy staet in dese wereldt in bey de deuren, en hebt bey de geboorten in u. Godt houd u in een poorte, en roept u, en de Duyvel houd u in de andre poorte, en roept u oock, met welcke ghy gaet, daer komt ghy heen. Den Duyvel heeft in zijne handt: macht, eere, wellust en vreugde, en den wortel daer in is de doodt en vuur. So heeft Godt in zijne hand: kruys, vervolgingh, jammer, armoede, smaet en ellende, en de wortel dier selve is oock een vuur, en in het vuur een licht, en in het licht die kracht, en in de kracht dat Paradijs, en in het Paradijs de Engelen, en by de Engelen de vreugde. Die logge uyterlijcke oogen konnen het niet sien, want sy zijn uyt de alleruytwendigste Geboor- te uyt dese uyterlijcke wereldt, en sien maer van den glans der sonne: maer wanneer den H. Geest in de Ziele komt, soo baert hy de selve nieu in Godt, so wort sy een Paradijs kindt, en krijgt den sleutel tot het Paradijs, die selve siet daer in.

Maer het logge lijf kan daerom daer niet in, het be- hoort daer oock niet in, het behoort in de aerde, en moet verrotten, en in nieuwe kracht, dewelcke het Pa- radijs gelijck is, in Christo opstaen aen het eynde der da- gen, dan mag het oock in 't Paradijs wonen, en eer niet, het moet die derde, die alleruytwendigste Geboor- te te voren afleggen, als desen ruwen rock, daer in va- der Adam, en moeder Heva zijn geslapen, daer in sy vermeenden wijs te worden.

Moses spreeckt: De Heere onse Godt is een eenigen Godt: Ende aen een andere plaets staet: Van hem, door hem, en in hem, sijn alle dingen. Item: Ben ick niet die alle dingen vervul? Item: Door sijn Woordt zijn alle dingen gemaeckt, wat gemaeckt is. Daerom moet men seggen, dat hy aller dingen oorspronk is; hy is die eeuwige onmetelijke Eenheyt, als tot een exempel: so ick dencke, wat soude in de plaets deser werelt blijven, wanneer de vier elementen met het gestarrente en de na- tuur wegh quame ende ophield, alsoo dat'er geen natuur of creatuur meer waer? Antwoort: Daer bleef die sel- ve eeuwige Eenheyt, daer uyt natuur en creatuur haren oorspronck ontfangen. Alsoo oock wanneer ick dencke: wat is veel hondert duysent mijlen boven het gestarren- te, ofte wat is in die plaetse daer geen schepsel is? het is die eeuwighe, onveranderbare Eenheydt, welcke is dat eenige goedt, dat niets achter hem ofte voor hem heeft, dat hem yets geeft, ofte neemt, ofte daer van dese een- heydt ontstonde, aldaer en is geen grondt, tijdt, noch plaetse, en het is den eenigen Godt, ofte dat eenige goed, datmen niet uytspreken kan.

Alsoo verstaen wy dat'er in de eeuwighe diepte geen plaesjen zijn kan, al was 't soo kleyn als een mostert- zaetjen, daer Godt niet wesentlijck in en tegenwoordig sou zijn, soo is hy dan oock in mijne Ziel, och ja! en daer over ben ick hoogh verheught, dat mijn Godt en mijn Vader my soo na en in my is. Ach mijn Godt, mijn grondt, hoe menighmael heb ick in mijne onverstan- digheyt, met uytgestreckten halse na den gestarrenden hemel gesien, en ghy waert soo na by! ô Jesus, mijn schoonste lief, nu hoef ick u niet veel duysent mijlen van hier te soecken, want waer uwen Vader is daer zijt ghy oock. Ende dewijl ghy uyt alle de krachten uwes eeuwigen onmetelijcken Vaders, aen alle oorden, in de eyndeloose diepte der eeuwigheyt, van eeuwigheydt in eeuwigheyt gebooren wordt, soo wort ghy oock in den omtreck mijner Zielen gebooren, soo deselve sich nu maer ledigh maeckt van de grovigheden, die sy door de valsche wille, lust en begeerte had ingesogen, en also de deure open doet, dan gaet ghy ô aenkloppende Jesus in, en doorvloeyt de gantsche Ziele met het eeuwigh licht des levens, dat ghy self zijt. ô Mijn schoonste lief, het lust my noch langer van u tegenwoordigheyt te spre- ken, want ghy segt selver: Ick en mijn Vader sullen wonin- ge maken by de gene die my liefheeft. Joan. 14. v. 23. waer nu ghy, en uwen eeuwigen Vader, ô schoonste lief! te- genwoordigh zijt, daer gaet oock den Heyligen Geest van u beyden uyt, gelijk'er oock gesproken wort: Weet ghy niet dat ghy tempelen des Heyligen Geestes zijt, die in u woont, soo is dan de gantsche goddelijcke kracht na sijne eeuwige geboorte in den grondt mijner Zielen, als een levende fonteyn, indien ick u ô soetste Jesu recht lief hebbe, en alle dingen verlatende, u getrouwelijck na volge.

Alle vochtigheyt die van buyten is kan den boom niet helpen, maer de vochtigheyt die hy in sich trekt, geeft hem leven, wasdom en vruchtbaerheyt.

Of het over al vol van Christus was, en Christus was ofte quam niet in my, soo mocht het my niet helpen, ick was en bleef een verdorden en vruchteloosen boom.

Dit is een Christen: die met den inwendigen grond, gemoed en wille sich heeft tot de geschoncken genade in Christo Jesu ingewend, en in den wille sijner Ziele geworden is, als een jongh kindt, dat alleen hakende is na de borsten des moeders, dat eene dorst na de moeder heeft, en des moeders borst suygt, waer van het leeft.

Alsoo oock is dese mensch alleen een Christen, wiens Ziel en gemoedt weder in die eerste moeder, (waer uyt des menschen leven ontsprooten is, als in dat eeuwighe Woordt, het welcke sich met de rechte melck desheyls heeft in onse, aen Godt blinde menscheyt geopen- baert,) ingaet, en dese moederlijcke melck in zijn hon- gerige Ziele drinckt, waer van die nieuwe geestelijcke menscheyt ontstaet.

Want dat is alleen een Christen, in wien Christus woont, leeft, en is, in wien Christus na den inwendigen grondt, der Zielen, is op gestaen en levendigh geworden, die daer Christus overwinninge tegen Godts toorn, ook helle, Duyvel, dood en sonden (als Christi menscheyt, lijden, sterven en opstandingh) in sijnen inwendigen grondt heeft aenghetrocken, daer het zaet der vrouwe, als Christus in zijne overwinningh, in hem oock over- wint en de slange in des boosen vleesches wille dagelijcx den kop vertreet, en de sondelijke lust des vleesches doot.

DAt uyterlijcke vernuft spreeckt: de Ziele wanneer die van het lichaem scheydt, vaert sy dan niet in den hemel ofte helle in, gelijck men in een huys ingaet, ofte gelijck men door een gat in eene andere werelt ingaet?

Antwoort. Neen, daer is geen invaren op sulck een wijse, want hemel ende helle is over al tegenwoordigh: het is maer eene inwendinge des willens, ofte in Godts liefde, ofte in Godts toorn, ende sulcx geschiedt in den tijdt des lichaems, daer van S. Paulus seght: Onse wande- lingh is in den hemel. Ende Christus ook spreeckt: Mij- ne schapen hooren mijne stemme, ende ick kenne haer, ende sy volgen my, ende ick geve haer dat eeuwige leven, en nie- mant salse uyt mijne handt scheuren.

Soo vraeght het vernuft: Hoe geschied dan sulck in gaen des willens in den hemel?

Antwoort. Wanneer sich de wille te gronde Godt overgeeft, soo versinckt hy buyten sijn selve, buyten al- le grondt en plaetse, daer alleen Godt openbaer is, werkt ende wil, soo wordt hy hem selve een niets na sijnen ey- gen willen: alsdan werkt ende wil Godt in hem, en dan woont Godt in sijnen ghelaten wille, daer door wordt de Ziele gheheylight, dat sy in goddelijcke ruste komt. Wanneer nu het lichaem verbreeckt, soo is de Ziele met goddelijcke liefde doordrongen, ende met Godts licht doorscheenen, gelijck dat vuur een yser doorgloeyt, daer van het sijne duysterheyt verliest. Dat is de handt Chri- sti, daer Godts liefde de Ziele gansch doorwont ende in haer een schynend licht en nieu leven is, soo is sy in den hemel, en een tempel des H. Geestes, en is selver Godts hemel, daer in hy woont.

Hoe gaet het dan met den goddeloosen? Antwoort: Die goddeloose Ziele, wil in deser tijdt niet in goddelijcke gelatenheydt hares willens gaen, maer gaet ghedurigh in eygen lust en begeerte, in de ydelheydt en valscheydt, in des duyvels willen: sy vat'et maer boos- heyt, leugen, hovaerdigheyt, gierigheyt, nijdt en toorn in sich, en geeft haren wille daer in: die selve ydelheydt wordt in haer openbaer en werckende, en doordringht de Ziele gantsch en gaer, gelijck een vuur dat yser. Dese kan tot goddelijcke ruste niet komen, want Godts toorn is in haer openbaer: ende soo sich nu het lichaem van de Ziele scheydet, soo gaet eeuwigh berouwen en ver- twijffelen aen; want sy bevindt, dat sy gantsch sulck een angstelijcken gruwel geworden is, ende schaemt sich, dat sy soude met haren valschen wille tot Godt indrin- gen, ja sy kan oock niet, want sy is in den grim gevan- gen, en is selver een loutere grim, en heeft sich daer midden in geslooten door haer valsche begeerte, welke sy in sich heeft verweckt. Ende dewijl Godts licht niet in haer schijnt, en sijne liefden haer niet beroert, soo is sy een groote duysternis, ende een pijnelijcke angstelijke Vuur-wel, en draeght de helle in sich, en kan dat licht Godts niet sien. Alsoo woont sy in sich selven in der hel- len, en daer en behoeft geen invaren, want waer sy im- mermeer is, soo is sy in der hellen, en of sy sich veel hondert duysent mijlen konde van haer plaets begeven, soo is sy doch in sulck een wellinge, en duysternis.

Dat uyterlijck vernuft spreeckt: Hoe komt 'et dan dat de goddeloose in deser tydt de helle niet voelt, de- wyl hy soo na, ja in den mensche selve is?

Geen dingh en heeft ruste voor dat het is daer het t'huys hoort, dat is in synen eersten oorspronck. Werpt een steen om hoog, hy sal weder ter aerde vallen, hy sal niet rusten voor dat hy weder op de aerde leyt, want de aerde is syn substantie en zyn oorspronck. Ons lichaem, dewyl het oock een aertsche substantie is, en sal mede niet rusten voor dat het weder in de aerde is: Maer onse edele Ziel, die een Geest is, en na het beeldt en de gelyckenisse Godts, van Godt geschapen, en een eeuwigh wesen in Godt gehadt heeft, die is altydt onge- rust en ongetroost eer dat sy in Godt rust, en met Godt vereenight is.

Dat vuyle aertsche vleesch mag haer wat bedriegen, verleyden, en met hem ter aerde neder trecken, en een tydt langh met tydelijcke vermakelijckheden, en vlee- schelijcke wellusten onderhouden; maer als sy weder tot haer selven keert, en in haren grondt siet, dan sucht sy weder als een ballingh die uyt sijn landt verstooten is, en als een kindt dat sijn Vader verloren heeft: Want de Ziele is van Godt soo edel, subtijl, geestelijck en god- delijck geschapen, dat haer geen dingh en kan versadi- gen, en in vrede doen rusten, dan Godt selve; want als sy in God niet rust, soo is sy altydt onversaedt en onge- rust. Soo roept nu Godt soo vriendelijck, de edele Zie- le, die 't (als een duyve) alles overvlogen, en nergens ruste gevonden heeft, tot sich, seggende: Komt tot my alle die belast en beladen zijt, ick sal u verquicken.

Komt tot Godt, in alle dingen hebt ghy ruste gesocht, ende niet gevonden. Komt tot Godt, in hem sult ghy salige ruste vinden, want hy is uw Godt, uw oorspronk hy is de eeuwige ruste der salige geesten. Ghy hebt een eeuwigh ongeschapen wesen in hem, en een geschapen wesen van hem; daerom alle creaturen die met u in der tijdt van Godt geschapen zijn, die wijsen u van haer, seg- gende: Wy zijn met u geschapen creaturen eens Godts en Scheppers, wy en hebben geen ruste in ons selven, hoe soud ghy dan ruste in ons vinden? daerom gaet tot uwen oorspronk, daer uwen geest af gekomen is, en in hem sult ghy eeuwige en salige ruste vinden.

De verloste Ziele spreeckt: Ach mijn edele perel,en geopende vlamme mijns lichts, in mijn angh- stig vuur-leven, hoe verandert ghy my in uwe vreugde! ô schoonste lief, ick ben u in mijnen vader Adam on- trou geworden, en hebbe my door de vuurs macht, in wellust en ydelheyt des uyterlijcke werelds gewent, en eene vremde boelschap aengenomen, en hadde alsoo moeten eeuwig in een duysterdal, in vremde boelschap wandelen, wanneer ghy niet waert in groote getrouheyt door uw doordringen, en verbreken des toorns Gods, en der hellen, en duysteren doodts, in dat huys mijner el- lenden tot my gekomen, en mijn vuur-leven uwe sacht- moed en liefde wedergebracht had.

ô Soete liefde, ghy hebt my water des eeuwigen le- vens uyt Godts bron mede gebracht, en my in mijnen grooten dorst verquickt: in u sien ick Godts barmher- tigheydt. welcke my te voren in de vremde boelschap verborgen stond: in u kan ick my verheugen, ghy ver- andert my mijne vuur-angst in groote vreughde. Ach! allervriendelijckste lief, geeft my doch uwe perel, dat ick eeuwigh magh in sulcke vreughde staen.

De Verlosser Jesus Christus spreeckt: Mijn lieve Ziele, en getrouwe schat, ghy verheught my hoogh in uw beginnen: het is waer, ik ben door de diepe deuren Godts tot u in gebroken, door Godts toorn, door hel en doodt, in dat huys uwer ellenden, en hebbe nu mijne lief- de uyt genaden geschoncken, en u van ketenen en ban- der verlost, daer aen ghy vast aen gebonden waert; ick hebbe u mijn trou gehouden, maer ghy begeert tegen- woordigh een sware saeck van my, dat ick niet gaern met u wage. Ghy wilt mijn perel tot u eygendom heb- ben, gedenckt togh mijn lieve Ziele, hoe ghy het voor desen in Adam verwaerloost hebt, daer toe staet ghy noch in groot gevaer, en wandelt in twee gevaerlijcke rijcken: als met uwen alderdiepsten wortel, den vuur- oorspronck, wandelt ghy in den lande, daer sich Godt, eenen stercken yverigen Godt, en eenen verterent vuur noemt.

In het ander rijcke wandelt ghy in de uyterlijcke we- relt, in de lucht, in louter verdorven vleesch en bloedt, daer des werelts wellust met des Duyvels aengrijpen, alle uren over u heen ruyst: gy mocht in uwe groote vreug- de wederom aertscheyt in mijne schoonte invoeren, en my mijn pereltje verdonckeren. Oock mocht ghy stout worden, gelijck als Lucifer wiert, als hy den perel tot een eygendom had, ende mocht u van Gods harmony afwenden, soo moste ick hier na eeuwigh van mijne ge- meenschap berooft zijn.

Ick wil mijn perel in my behouden, en wil in uwe verbleeckte, en nu in mijn weder levendigh gemaeckte inwendige menscheydt, in den hemel in u wonen, en mijn perel voor het Paradijs bewaren, tot dat ghy dese aertscheyt van u afleght: alsdan wil ick u mijn perel tot een eygendom geven: Maer mijn aengesicht, en de soe- te stralen des perels, wil ick u den tijdt van dit aertsche leven gaern aenbieden.

Den Duyvel is een duysent konstenaer, de wijde we- relt is vol van sijne listige aenslagen, bedriegelijke stricken en netten, hy loert de Ziele na als een behendi- ge vogelvanger, de grove sondaers soeckt hy dieper en dieper in sonden te storten, en door wereltlijcke dingen op te houden van de hemelsche, en die alrede op den goeden wegh zijn soeckt hy weder te verleyden, die al ver gekomen sijn, in de selve soeckt hy de eygenheyt aen te stoocken, om haer te verheffen in Geestelijcke hovaer- dye, en hy kan sich wel voor doen als een Engel des Lichts, dat een geoeffende Ziele genoeg te doen heeft, om te onderscheyden, of het Goddelyk of Duyvels zy het gene hem somwylen voor komt.

Welck is dan de veyligste wegh, om dese gevaerlyk- heden te mogen ontgaen?

Geen andere als de eenvoudige wegh der ware oot- moedigheyt.

De wille des menschen sal sich met alle vernuft en be- geerte, gantsch in sich versincken als een onwaerdigh kindt, dat de hooge genade Godts niet waert is, hem ook geen weten noch verstandt toemeten, oock geen ver- standt in de creatuurlijke selfheyt van Godt af bidden, noch begeren; maer sich maer slecht en eenvoudigh in de liefde en genade Godts, in Christo Jesu insincken, en sijn vernuft en selfheyt in 't leven Gods, gelijk als doodt te sijn, begeren, en sich het leven Gods in de liefde gantsch overgeven, dat hy daer mee doe als met zijn wercktuyg, hoe ende wat hy wil. Geen dichten in god- delijke saken ofte menschelijken gronde, sal sich dat ey- gen vernuft voornemen, oock niet willen ofte begeren als maer Godts genade in Christo alleen, gelijck als een kindt dat maer gedurig na des Moeders borst haeckt, al- soo sal den honger maer gestadigh in Gods liefde ingaen, en sich gantsch niet van sulken honger laten afbreken, wanneer dat uyterlijke vernuft in 't licht triumpheert en spreekt: Ick hebbe dat ware kindt, soo sal haer de wille der begeerte ter aerde buygen en in die hoogste Ootmoe- digheyt en slechten onverstandt invoeren, en tot haer seggen: gy zyt sot, gy moet u in die selve met groote ootmoedigheyt inwinden, en gantsch in u te niete wor- den, u oock noch kennen, noch lief hebben, alles wat aen, en in u is moet sich nietig, maar bloot een werck- tuygh Gods achten en houden, en die begeerte alleen in Gods erbarmen, invoeren, en van alle eygen weten en willen uytgaen, het ook alles voor nietigh houden, en geen wille scheppen om ooyt in, na, ofte ver daer weder in te gaen.

En soo dit geschied, soo treedt de natuurlyke wille in syne onmacht, en den Duyvel heeft ook geen ver- mogen meer om hem alsoo te siften met syne valsche be- geerte, want die plaetsen syner ruste worden hem gantsch dor en onmachtigh.

Als de mensch eens gereynight is, soo is'er noch een nader reynigingh, ende dan noch een nader.

Dat sterven en verworden gaet op, gelijck als dat toe- nemen opgaet.

Niemant en sal meynen, dat de gene die des eeuwi- gen levens versekert is, daerom niet te lijden en hebbe.

Wanneer die uytverkorene in der hellen komen, lij- den sy die geern van liefde, hoewel het haer groote smerte is, gelijck als yemant die sich in 't lijden geeft voor een ander, die hy hertelijck lief heeft, niet en begeert van 't lijden ontslagen te zijn, hoewel het hem groot lij- den is, op dat die andere zijns lijdens vry zy.

Hoe grooter doodt, helle en verdoemenisse, hoe grooter leven, hemel en saligheyt. Hoe grooter doodt, helle en angst, hoe grooter en hooger geboorte, hemel en leven daer na volght.

Christus spreekt: Wie niet en verlaet, &c. Matth. 19. vers 29. Wat de mensche verlaten sal dat moet hy eerst hebben. Alsoo heeft de mensche nu eerst Vader, Moe- der, vrienden, rijckdom, wereltlijcke eere, konst, &c. en dese verlatinge is een beelt van het gene dat namaels oock verlaten wordt: want watmen daer uyt ontfangt, namentlijck die vrucht, die uyt de verrottinge ofte ver- wordingh van d'aertsche dingen gewasschen is, daer aen moet men dan oock wederom verrotten, en die selve goederen oock verlaten: en uyt sulck een verlatingh komt dan noch al een hooger ontfangen, en een hooger vrucht, daer aen men dan al wederom verworden moet, ende uyt dat verrotten dan oock hondertfout weder voortkomt. Alsoo streckt sich dat sterven en ver- rotten geduurigh hooger en hooger, desgelijcken oock de vrucht en het leven dat uyt sulck sterven en verwor- den komt.

Paulus spreeckt: Ick ellendig mensche! wie sal my ver- lossen uyt het lichaem deses doodts? Rom. 7. vers 24. daer sal men mercken, dat Paulus geen lichaem des doods en hadde aen die dingen daer wy 't aen hebben, want daer aen was hy gestorven, en het was niet noodigh dat hy daer meer aen sturf: het gingh hem niet meer aen, ende hy had daer langer niet mede te doen, maer was uyt veel sterven geheel in een hooger leven gekomen, daer aen hy al weder sterven most, en een lichaem des doodts dragen. En hoe hooger hy in dat leven quam, hoe hoo- ger hy oock in dat sterven quam.

Indien het goudt gevoelen had en konde spreken, ô! hoe soude het van sulck een groot lijden seggen eer 't tot suyverheyt gekomen was.

De mensche is verborgen, met veel dingen beseten, daer hy niet van en weet, dat hy eerst bevind wanneer- se hem ontrocken werden. Oock gevoelt de mensch somwijlen noch des afganghs in hem, ende en weet niet wat het is, het welck somtijdts soo swaer valt dat 'et de Heere matigen moet.

Dat wy in soo grooten lijden komen, is daerom niet dat Godt lust aen ons lijden heeft, maer hy ontneemt ons die dingen daer wy op rusten, en dat is ons sulck een lijden.

OF het scheen dat ghy my verlaten woud, ô Godt mijn vader! en dat ghy uw aengesicht verbergende tot my sprack: Ick en wil u niet; So wil ick toch u, en anders en wil ick niet als u, magh ick u niets hebben soo wil ick niets, nu ick eens lief gekregen heb, zijn my al- le dingen die ghy niet zijt ydel, en zy mogen my niet vernoegen. Gy kunt my oock niet ontvluchten, ô God! mijn lief; want ick hange aen uwen hals met mijnen wille, ick heb mijn wille van alles afgekeert om u alleen vast te houden, ick heb mijnen wille gansch in uwen wil- le overgegeven; daerom ô Heer! maeckt het met my soo 't u op het hoogste behagelijck is. Ick overgeve en offere my in den verborgen afgrondt uwer Godtheydt, ô Heere! wilt ghy my behouden of verdoemen, dat staet in uwe macht, uwen wille geschiede aen my.

Al gingh mijn lijf en Ziele (soo 't mooglijck was) te niet, soo lange als'er noch een vonckjen levens in my is, soo lange wil ick u lief hebben, soo lange wil ick aen u houden, en anders wil ick met mijnen wille nergens aen- grijpen.

Met de soetigheyt der verwonde liefde, hebt ghy my tot u getrocken, en gebracht tot de gevangene liefde daer ick u niet ontlopen kon, en nu ben ick gekomen in de rasende liefde, het gae nu alles soo 't wil, ick en verlate u nimmermeer.

Ach! dat wy dus sonder liegen, uyt een oprecht herte spreken mogen, daer toe help ons de vloeyende fonteyn der eeuwige goetheyt. Amen.

De mensche houde hem in 't lijden sonder vermake- lijckheyt der creaturen, ende en soeke geen trooster noch beklager, maer set dat alles aen den Heere: hy zy ongetroost en onbeklaegt tot dat de Heere komt, en hy versmade alle vreemde uytbreuck ende uytvlucht, en verwachte den Heere. De Heere sal getrouw aen hem houden in rechte mate en order, hem laten lijden tot sij- ner eeren, en tot des menschen vordering of voortbren- gingh: het welck hem de mensch verhinderen soude, wanneer hy ongelaten in 't lijden, den Heere niet en ver- wachte.

Dat lijden draegt een groote vrucht in sich, daerom sal men daer in op den Heere wachten.

Ick wachte op den Heere, van de eene morgen tot de an- deren. spreekt den Psalmist. Psal. 130. vers 6. en Esaias:

De Psalmist spreekt:

NU sy u, ô groten Godt, in uwe kracht en soetig- heyt, lof, danck, sterckte, prijs en eere, dat ghy my van den drijver der angst verlost hebt: ô ghy schoon- ste lief, mijn herte vattet u, waer zijt ghy soo lange ge- weest? my dacht, ick ware in der Hellen in Gods toorn. ô Aldervriendelijckste lief, blijft togh by my, weest togh mijne vreughde en verquickinge, geleydt my doch op rechte wegen: in uwe liefde overgeve ick my: Ach! ick ben voor u doncker, maeck my togh licht, ô edel lief, geeft my togh uw soete peerl, leghtse togh in my.

ô Groten Godt in Christo Jesu, nu prijse en loove ick u in uwe waerheyt, groote macht en heerlijckheyt, dat ghy my hebt mijne sonden vergeven, en hebt my met uwe kracht vervult: ick juyge u in mijn leven, en loove u in uwe vastigheyt, welcke niemant opsluyten kan als uwen geest, in uwe bermhertigheyt: mijne gebeenten verheugen sich in uwe kracht, en mijn herte speelt in u- we liefde. Danck sy u eeuwiglijck, dat ghy my uyt der hellen verlost, en den doot in my tot een leven gemaekt hebt: tegenwoordigh bevinde ick uwe beloofde waer- heyt, ô soetste lief! laet my toch niet weder van u wijc- ken: vereert my togh uw peerlen-krans, en blijft in my: weest togh mijn eygendom, dat ick my eeuwig in u ver- heuge.

WAnneer wy het woort liefde noemen, soo meenen wy daer mede een vereenigende kracht, die van hem, die daer lief heeft, en van den genen die ghelieft wordt, begeert een dingh te maken. Doch dewijl het niet mogelijck is dat twee dingen geheel en in alle ma- nieren een dingh souden werden, of het eene most gantsch vergaen; soo soeckt de liefde evenwel die alder- naeste en bequaemste vereenigingh. En alhoewel het is dat de gelijckenissen den mensch een weynigh konnen onderwijsen, soo zijnse nochtans de ware vereenigingh, die de Ziele met Godt hebben magh, soo ongelijck, als Godt hooger is als alle creaturen.

Siet den geënten boom, de ente wordt door het voed-sel der aerde met den stam een boom, alsoo wordt de Ziele door het voedtsel der genade en liefde een geest met den Geest Godts.

Wanneer men een droppel waters in een vat met wijn laet vallen, soo verandert dat water in wijn, het verliest zijn eygen natuur, en neemt de natuur van den Wijn aen, in verwe, reuck, smaeck, en alle krachten: Alsoo valt oock de Ziel in die ongemetenheyt Godts, als een druppel waters in de grootheyt der Zee, en sy behoudt alleen dat wesen der Zielen, maer alle de krachten zijn vergoot: dat is met Godt doorvloeyt, gelijck een sterre, die van naturen duyster zijnde, met de klaerheyt der son- ne doorvloeyt wordt.

Daer is noch een gelijkenisse van twee spiegels, wan- neer men de selve tegen elkanderen stelt, soo ontfanght elck des anderens beeldt geheel in hem, met zijn eygen beeldt, dat in den anderen spiegel gebeeldt is, alsoo is 't oock met de eeuwigheydt en des menschen herte; wanneer uyt het boeck der Liefde dese woorden vervult worden: Mijn Liefste is tot my gekeert en ick ben tot hem gekeert, dan zijn dese twee Spiegels tegen elkander ge- set. Als Godt dan de Ziele verklaren wil met het licht der Majesteyt, soo ontfanght de Ziele dat beeldt en de klaerheydt, en het bekennen en gebruycken Godts in haer selven volkomen, en haer eygen bekennen en ge- bruycken in Godt, veel volmaeckter als die uyterlijcke spiegels doen, want die blijven altoos wesentlijck van elkander gescheyden; maer de Ziele, alsoo dra als sy dat heerlijcke beeldt des eeuwigen spiegels in zijne onbegrij- pelijcke klaerheyt ontfanght, soo wordt sy in dien selven oogenblick, met dien onbegrijpelijken, heerlijcken, klaren goddelijcken spiegel vereenight, en daer in ver- slonden en versmolten, gelijck een droppel waters in den wijn versmelt, ofte als een vliegende vonck in een groot vuur.

DAer is geen grooter dwaesheyt voor de werelt, als het leven van een Christen; want sy siet hem alle die dingen, daer sy haer heyl en hooghste vermaeck in set, als dreck wegh werpen en versmaden; en dewijle sy grof, plomp en diers is, soo en wordt sy niet gevaer waerom dat dese verlatinge geschied; sy noemt hem dwaes en uytsinnigh, siende dat hy al zijne goederen verkoopt; maer van den hoogweerdigen schat, dierbaerder dan alle Koninckrijcken der aerde, die hy in den Acker gevon- den heeft, en weet sy niets. Sy meent dat hy sich met rook en windt versadight, want sy kent geen goedt noch rijk- dom, als dat sy met haer dierlijcke handen tast; wat men haer van het tasten of voelen des gemoeds seght, dat kan sy niet verstaen, menende dat het inbeeldinge en bedrie- gelijcke dromeryen zijn, nochtans behoorden sy soo plomp niet te zijn, dat sy niet sou konnen verstaen, dat het edelste en subtielste minder kan bedrogen worden als het grove en plompe. Nu is immers het gemoedt des menschen de fonteyn en welbron des levens, meerder als de uyterlijck leden des groven lichaems, dat zijn bewe- ginghe van haer uytvloeyende krachten ontfanght, en meerder als de uyterlijcke sinnen, die van haer als uyt ha- ren wortel ontstaen; meent ghy nu dat dese edele grond niet kan onderscheyden, of sy wesentlijcke waerheyt, of dat sy een vliegende damp heeft, daer ghy in uw grof- heyt wel weet te onderscheyden, of ghy een peerl, ofte een strohalm in uw uyterlijcke handt hebt. ô Verblin- de mensch, hoe zijt ghy soo gantsch in het dierelijcke le- ven overgegeven! och hoe dwaes en uytsinningh zijt ghy voor ons, dat ghy dat tijdelijcke en verganckelijcke voor het eeuwige en onverderffelijcke verkiest. ô aen welck een ontrouwen vriendt verbindt ghy u, aen dese bedriegelijcke wereldt, die haer beminnaers in de uure des doodts niet de allerminste vertroostinge toebrenght, haer verlaet, en laetse arm, naeckt en ellendigh hene varen. Gy siet dit immers dagelijks voor oogen, waerom zijt ghy dan noch soo dol? och hoe gaern wouden wy u tot onse gespelen hebben! in het eeuwigh groenende en vruchtdragende Paradijs, daer Godt onsen Vader ons so vriendelijck verwacht, en ons als sijne lieve kinderen der genade, in zijn vaderlijcke armen omvangen wil, daer wy eeuwigh in volle vrede en vreughde voor zijn alder- heylighste aengesicht sullen spelen.

Och wordt toch wijs, en houdt 't voor geen waen, de dingen die verre schijnen komen eyndeling naby. Waekt op, en bemerckt met aendacht, of ghy in dese wereldt t'huys hoort.

Indien ghy de vruchten eens vremden landts eet, soo gelooft ghy wel dat 'er soodanigh een landt is daer die vruchten gewasschen zijn; waerom sou dan de Ziele, eetende de soete vruchten des Paradijs, noch twijffelen of'er oock een Paradijs soude zijn?

ô Neen! en waert ghy wijs gy soudt die gene geloven, die liever sterven, eer dat sy u voor liegen souden, ghy gelooft toch doorgaens de gemeene werelt wel, laet u het herte niet langer verstocken en verblinden van hem, die u gaern eeuwigh in sijn geselschap had.

Alles wat Godt niet is, ofte om Godts wille niet en geschiet, is ydelheyt. Alle werken en woorden die niet om Godts wille, en tot zijnder eere geschieden, die zijn verlooren. Alle dingen te verlaten om Godt te ver- krijgen, dat is de ware wijsheyt, want Godt is het ee- nige goedt.

ALs men van inwendige cieraden en schoonheden spreeckt, soo moet ghy niet menen dat het selve maer gelijckenissen zijn: ô Neen, het is alles wesentlijk. Saeght ghy de schoonheyt der nieuwe geboorte, ghy mocht u niet hoogh genoeg verwonderen. Een diamant, robijn, of andere edele steen, leggende in de klare son- neschijn, is seer doorluchtigh, glinsterende ende schoon. De nieuwe creatuur, die in den ouden groven mensch verborgen opwast door het voedtsel van het water des eeuwigen levens, het welcke de gantsche Godtheyt ver- vult en door den H. Geest, is doorluchtigh als kristal; sy vergelijckt sich met het eeuwigh licht der goddelijcke Majesteit, van het welcke sy gantsch doorschenen word. Wat dit nu voor eene schoonheyt is, kan niet met woor- den uytgesproocken worden; maer Godt kan het, dien hy wil; door 't opendoen der geestelijcke oogen, wel laten sien.

Wanneer den mensch met alle oeffeningen den uy- terlijcken mensch treckt in den inwendigen vernuftigen mensch, en dese twee menschen (namentlijk de sinne- lijcke krachten en de vernuftige krachten) haer gantsch eendrachtig opdragen in den allerinwendigsten mensch, dat is, in de verborgentheydt des geestes, daer dat ware goddelijcke beeldt in leght, en haer dan gantsch indrin- gen in den goddelijcken afgrondt, daer in de mensche eeuwigh was in zijne ongeschapenheyt: ende wanneer de barmhertigen Godt den mensche alsoo vindt in sijne louterheyt, en in de blootheyt toegekeert, so neygt hem den goddelijcken vaderlijcken afgrondt, en sinckt in den louteren toegekeerden grondt, en daer overformt hy den geschapen gront, en treckt hem in de ongeschapenheyt, dat de loutere geest des menschen alsoo eens met hem wordt; mocht'et zijn dat den mensch hem selven sien konde, soo sagh hy hem selven soo boven maten edel in Godt, dat hy ganschelijck meende hy ware selver God, ende sagh hem selven hondert duysentmael edeler dan hy selver is.

Daer staet geschreven: Den Hemel is mijn troon ende de Aerde mijn voetbanck. Wanneer des menschen gemoedt Godts hemel ende stoel is, soo heeft Godt dat vleesch in onderdanigheid, ende also is 't sijne voetbank.

Christus spreeckt:

SOo een Beer ofte Hondt met een spies gestoocken ofte met een steen geworpen wort, bijt hy met een grooten grim op deselve, als hadde het de spies ofte de steen gedaen. Maer soo sal een Christen niet doen, maer alles van Godt gelijk nemen in gedult, en niet met toorn en grimmigheyt sich wreken aen zijn wederparty, oock niet vloecken die hem beledigt ofte versmaet heeft, maer segenen die hem vloecken. Want gelijck als niet de spies en steen yets doen kan sonder die, die hem voert, alsoo mogen oock boose menschen, welcke van Godt voor spietsen en stenen gebruyckt worden, niets doen sonder Godt, niet dat Godt de boosen dwinght boosheydt te doen, en de vroomen te beschadigen, maer hy laet het haer toe tot oeffeningh der vromen.

Godt dwinght geen eenigh mensch, maer dewijl buy- ten Godt geen Musken op der aerden valt, en geen hayr van ons hooft, soo sullen wy alle dingen gelijck van God nemen, het goede en het quade, het soete en het sure, van Godt sullen wy het nemen, en niet van den spies of steen, dat is van boose menschen, want sy konnen niets doen sonder de toelatinge Godts.

Nu is hier een nodigh punct te bemerken, in de wel- ke veel menschen doolen: boose menschen konnen my niets doen sonder Godt, ofte sonder Godts wille. Alsoo wanneer my yemandt seer beschadighde aen mijn lijf, of my verwurghden, dat hadde Godt wel van eeuwig- heyt voor gesien, doch door sulcke versieningh, waer den doodtslager niet gedwongen geworden, als hadde hy het moeten doen; want het was niet noodtwendigh, want hy kan het wel niet doen. God dwingt niemant tot boosheyt; de eygen boose wille doet het sonder den wil- le Godts, alsoo geschiedt alsoo boosheyt tegen den wille Godts, ende daer mag toch niet geschieden sonder God. Godt verhenght het ende laet het toe dat'er boosheyt geschiedt, maer niemant dwinght hy daer toe.

Wanneer nu een boos mensch u beschadight, sulcx weet God, ende het geschiet sonder hem niet. Godt weet alle dingen en siet alle dingen, en verhenght oock alle dingen, want hy dwinght niemant, daerom salder groote grouwelijcke straffe volgen op de boosen: maer indien Godt door zijne voorsienigh gedwongen had tot boos- heyt, so souden de boosen onbehoorlijk gestraft worden; want alsdan hadde God de schult en niet den mensch, die gedwongen waer geweest om boosheyt te werken.

Dese boose menschen zijn anders niet dan spietsen, stocken en stenen, daer mede Godt de vromen laet ge- worpen worden. Daerom sal hyse ook billick in dat eeu- wige vuur werpen, daer hebben sy straf genoeg. Daerom hoeven sich de vromen aen haer wederparty niet te wre- ken: ja sy sullen medelijden hebben met hare vyanden, ende voor haer bidden: Ach Vader vergeeft het haer, sy weten niet wat sy doen, rekent haer dese sonden niet toe. Wy sullen ons meer erbarmen over onse vyanden, dan over ons selven; wy die schade lijden, want wy hebben loon in den hemel, maer sy schrickelijcke pijn in der hel- len: daerom sullen wy voor haer bidden dat sy sich moch- ten bekeeren; het is altijd beter onrecht te lijden, dan on- recht te doen. Christus segt: Wederstreeft het quade niet, maer overwint dat boose met het goede, geeft u yemant een slagh op de rechter wange, bied hem de linker ook aen. Neemt u yemant den rock, laet hem oock den mantel, ende soo u ye- mant dwinght een mijle met hem te gaen, so gaet twee mijlen met hem. Want wie God wil dienen en gelaten zijn, diemoet boose en goede creaturen sich gelaten en onder- worpen zijn.

ALle benautheyt der armoede wordt licht door het vuur der liefde verslonden. Het is den liefhebber soet arm te worden met den Soone Godts. Alle last is licht die de liefde gebiedt te dragen, en niemant sal den arbeyt swaer wesen, indien hy met het broodt der liefde gesterckt is. ô Heere ghy hebt wel gesproocken, ick bidde u laet geschieden als ghy geseght hebt. Ghy hebt goeden raedt gegeven, geeft oock sterke hulp. Laet het al te samen soet worden wat het vleesch schijnt swaer te wesen, ende laet den last licht worden die te vooren on- verdraeghlijck scheen. Laet mijn vleesch sich verheu- gen in den levendigen Godt, en mijnen Geest in Godt sijnen Salighmaker. Och hoe goedt is Israëls Godt den genen die oprecht van herten zijn! ô Heere ick sal u lief- hebben, mijn sterckheydt, mijn vastigheydt, mijn toe- vlucht en mijn verlosser. Ick sal oock lief hebben de heylige armoede, de ootmoedigheydt en lydtsaemheydt, navolgende uwen wegh, en den wegh uwer heylige ge- boden. Ick sal voortaen de armoede voor alle ryckdom- men houden, de ootmoedigheydt voor alle glorie ofte eere, ende de lijdtsaemheyt voor alle rust. Laet my hier sorgh voor dragen, en laet my alle dingen behagen die den geest soeckt: want het vleesch en baet niet met al. Laet my hier vernoegingh in hebben soo als in alle ryck- dommen, en den moet van 't hoovaerdigh leven en roe- re my niet; want sy sullen vallen als haren dagh komen sal, ende haer eynde sal sonder eere zijn, maer ick sal my in mijn Heere verblijden, ende in u, ô Godt mijn Saligmaker, sal ick my verheugen, want ghy zijt my eenen spiegel der armoede, der ootmoedigheyt, ende der lijdsaemheyt geworden.

Iohannes lagh op de borst van onsen aldersoetsen Heere Jesus, als dit een liefhebbende Ziele leest soo ontvonckt haer het gemoedt.

ô! Hoe soet is het te rusten op het herte Jesu! Je- sus is de eeuwige liefde des Vaders, en de eeuwige we- sentlijcke sachtmoedigheyt, de toorn en de gestrengheyt wordt van hem verslonden, en alle ongestuymheydt moet sich voor hem nederleggen.

Wie op dese heylsame plaets begeert te rusten, die moet alle valsche rust op creaturen gevest, verlaten.

Ghy zijt seer verdoolt soo ghy ergens ruste soeckt als in Godt.

Wie in Godt rust, hoeft niets te vresen, want Godt is meerder dan alle creaturen. Maer wie in eenige crea- tuur rust, staet gedurigh in vrese, dat hem zijn rust van een andere creatuur sal verstoort en verbroken worden, ende oock, waer noch vrees is daer is geen ware ruste.

Merkt ô Godtlievende Ziele, hoe den allervriendelijcksten Bruydegom Jesus Christus, gebenedijdt in der eeuwigheyt, selver u dat gebodt van hem lief te hebben voorschrijft, ende van u begeert dat ghy altijdt aen hem gedencken sult, en nimmermeer zijn gedachtenis ver- geten. Soo vordert nu den Bruydegom door dese woor- den die bewaringe des herten; want het herte is een kist der hemelsche schatten, daer in de genade, liefde, wijs- heyt en den heyligen Geest selve uytgegoten word, ende in woont. Maer dewijl daer niet onbestandigers als des menschen herte is, soo heeft het een seer groote bewa- ringe van noden, daerom spreeckt de Bruydegom: Set my als een segel op u herte, op dat ick dat selver beware, met al het gene dat ghy daer in hebt; soo dat de vyanden niet en durven aenroeren het geen dat sy met sulcken segel bewaert sien.

Daerom set men een segel op de dinghen, datse niet met voordacht gerooft souden worden. Soo wordt nu des Bruydegoms segel op het herte geset, wanneer het ge- heymenis sijns geloofs in de bewaringh onser gedachte- nis in gedruckt wordt, op dat den ongetrouwen knecht, namentlijck den Duyvel, door versoeckingh niet sou durven indringen, wijl hy siet dat het herte met het ge- loof versegelt is.

Wy moeten den Bruydegom in 't herte dragen, ende genoeghsaem daer in graveren, op dat wy met Paulus spreken konnen:

dat is, ick ben een lijfeygen knecht Christi, een soldaet en zijn hertelij- ke liefhebber, en daerom draeg ick mijn littekenen aen mijn lichaem aengebrandt of ingegraven, dat ick me- nighvuldigh, inwendigh, en uytwendigh wete; dat ick met het herte en werck tegenwoordigh niet mijns selfs, maer Christi zy, ende dat hy als den gekruysten in my leve; want ick ben met Christo aen 't kruys gehecht, en drage altijdt dat sterven des Heeren Jesu in mijn lic- haem om, op dat oock het leven des Heeren Jesu in mijn lichaem openbaer worde. Gelijck als men nu segt, dat de knechten des Antichristus dat teken des diers sul- len hebben aen haren rechterhandt, ofte aen haer voor- hooft: alsoo sullen die met Christo vereenighde zielen, dat teken des levendigen Godts niet alleen aen de voor- hoofden, ofte aen de handen, ofte andere leden des lichaems, maer inwendigh in het herte dragen, desghe- lijcke wy gedragen hebben het beeldt des aertschen, also sullen wy oock dragen het beeldt des hemelschen.

Ons herte moet zijn gelijk een penningh des hoogh- sten Koninghs, die met zijn beeldt getekent is. Onsen Heylant wil, dat wy hem voor een segel sullen hebben in onse betrachtingh en werken, en zijn teken soo wel on- se woorden als wercken indrucken; want soo sullen sy Konincklijcke en niet valsche munten zijn, als de welke met des Koninghs beeldt zijn getekent, gelijck als nu de penningen haer waerdigheyt hebben van des Koninghs beeldt; alsoo hebben de werken en gedachten, dewelke van het herte komen, haer verdiensten alleen van Chri- sto; en alsoo veel een herte gelijckvormigh is sijn Heere, wiens beeldt het draegt, alsoo veel sal het aennemelijck voor Godt zijn.

Komt laet ons met de liefhebbende Ziele, in alle aenvechtinge, ellende en jammer deses levens, onse toevlucht nemen tot de holen des Rotsteens: tot welck een Rotsteen? Jesus Christus onses Heere: want dese is de Rotsteen die door Moses, dat is, door het Joodsche volck, met de roede des Kruys geslagen, over- vloedigh water van zich gaf; invoegen datmen niet al- leen wateren, maer volgens het getuygenisse der heylige Schrift, oock Oly uyt dese alderhertste steen vermocht te suygen. Derhalven den Propheet Jeremias oock sey- de: Verlaet de Steden, dat is, 't gerucht en de onrust des volcks, en woont in de Steenrotse, ghy inwoonders van Moab, en wordt gelijck een Duyve, die in de mondt eens hoo- gen hols nestelt: Dat is, in de open zijde Christi. Dit is den Steen, welke den Patriarch Jacob tot een teken heeft opgericht, en daer hy Oly op goot, tot een bewijs der overvloeyende genade en Godtsdienstigheyt. Wat kan ons in dese Steenrots ontbreken, want wy alhier voor al onse vyanden seker en vry zijn: Hier kan de oude slan- ge, dat listige en kromdraeyende serpent niet genaken: Hier zijn wy van der aerden opgenomen, en op den weg des hemels gestelt, al vecht ons de werelt aen, al dreyght ons de vyandt, al knaegt het vleesch, wy hebben voor- waer voor niets te vresen, nademael wy op den Rot- steen gefondeert zijn: nergens konnen wy soo seker en vry zijn als in de wonden onses Heeren.

Want my ontbreekt aen mijn selve, dat hale ick vry- moedig uyt het binnenste mijns Heeren, want zijn bin- nenste is vol en overvloeyende van genade, en 't en ont- breeckt hem aen geen gaten tot uytvloeyinge: sijn han- den en voeten heeftmen doorgraven, ende zijn zijde met een Lancie doorsteken, soo dat ick door dese reten ho- nigh uyt den Rotsteen, en Oly uyt een harden steen kan suygen; dat is, ick kan hier door smaken en sien, hoe vriendelijck de Heere zy. Hy dacht over my gedachten des vredes, en ick en wiste het niet: maer de spijcker die hem sijn lichaem heeft doordrongen, is my een sleu- tel geworden, om te sien den wille des Heeren. Hoe en soude ick het niet zien? De spijcker roept, de wonde roept, dat Godt waerlijck in Christo sich met de wereldt is versoenende. 't Yser is hem door de Ziele gedrongen, en is hem tot aen 't herte gekomen, invoegen dat hy nu niet anders en kan, als medelijden hebben met onse swackheden. De heymelijckheyt sijns herten is door de gaten des lichaems openbaer geworden, die groote ver- borgentheyd der Godtsaligheyt is ontdeckt; die inghe- wanden der barmhertigheyt onses Godts, met welcken ons versocht heeft den opgangh uyt der hooghte, zijn aen den dagh gekomen, ende hoe en soudense door de wonden niet her voor komen? want waer in soude het klaerder als in uwe wonden schijnen konnen, dat ghy Heere vriendelijck en goedertieren zijt, ende van groo- te barmhertigheyt.

Longinus heeft my de zijde Christi met de Lancie geopent, en ik bender in getreden. Hier woon ick seker hier vermaeck ick my, hier ruste ick soet, hier weyde ick met lust.